Εξέγερση, κρίση,
ταξική σύνθεση το 2009
Συναγωνιστές και συναγωνίστριες,
Η επεξεργασία αυτή μιλά για όλους σχεδόν τους κλάδους της (ανα)παραγωγής, σήμερα, τον Ιούνη του 2009, στην Ελλάδα.
Τα στοιχεία προέρχονται από άρθρα, μελέτες και προσωπικές εμπειρίες και συζητήσεις με κόσμο που εργάζεται στους διάφορους κλάδους. Είναι μια δουλειά που έχει ξεκινήσει με αφορμή την εξέγερση, από τον Γενάρη του 2009.
Καθότι ένας άνθρωπος (και οι φίλοι του) αδυνατούν να είναι «πανοπτικόν», η καταγραφή της κατάστασης σε κάθε κλάδο είναι αναγκαστικά επιγραμματική, με αφαιρέσεις, ίσως με ανακρίβειες. Γι’ αυτό το λόγο ζητώ τη βοήθεια σας.
Η μελέτη θα παραμείνει ως πρώτο θέμα στο ιστολόγιο www.rizospastes.blogspot.com για αρκετές μέρες, έτσι ώστε να κάνετε σχόλια, να προσθέσετε, να αποσαφηνίσετε πλευρές για τις οποίες έχετε πιθανόν καλύτερη εικόνα. Είναι ευχής έργων δηλαδή κάποιος συναγωνιστής π.χ. με βαθύτερη γνώση του κλάδου του εμπορίου ή των ταχυμεταφορών ή της ιδιωτικής υγείας, να προσθέσει σχόλια, να επεξηγήσει, να μας διαφωτίσει όλους. Είναι ευχής έργων ακόμα, αν υπάρχουν διαφωνίες για εκτιμήσεις, να γίνει διάλογος, να μπουν τα ζητήματα.
Περιμένοντας τα σχόλια σας,
mr_sun_light.
Εξέγερση, κρίση, ταξική σύνθεση
Αυτήν εδώ αποτελεί μια δεύτερη και πιο ουσιώδη –ίσως- αναφορά για την εξέγερση του Δεκέμβρη. Μια πρώτη ανάλυση του Δεκέμβρη (στο
http://rizospastes.blogspot.com/2008/12/blog-post.html ) σημείωσε επιγραμματικά το ποιοι είναι οι πρωταγωνιστές της εξέγερσης (μαθητές, φοιτητές, νέοι επί τω πλείστων εργαζόμενοι/άνεργοι/προσωρινοί, μετανάστες 2ης γενιάς και λιγότερο 1ης), αποτύπωσε εν συντομία τα βαθύτερα κίνητρα τους (τα οποία τα ίδια τα αγωνιζόμενα υποκείμενα μπορούν να αποτυπώσουν καλύτερα), ανέδειξε ότι είναι βαθύς ο κλονισμός της αστικής εξουσίας από τα γεγονότα.
Τώρα είναι η ώρα να «κοιτάξουμε πιο βαθιά» και
να δούμε την αλληλεπίδραση της εξέγερσης του Δεκέμβρη και της σημερινής κρίσης[1] με την σύνθεση της τάξης. Θα ασχοληθούμε λοιπόν όχι μόνο με το τι συμβαίνει στην τάξη, ποια είναι η αντικειμενική της κατάσταση, αλλά και με το πώς εκφράζεται αυτό,
τι πολιτικές μορφές και πρακτικές παίρνει. Και είναι κάτι που πρέπει να γίνει απέναντι σε έναν ακτιβισμό (ένοπλο, ψηφοθηρικό κτλ.) ο οποίος φαίνεται να μην λαμβάνει καθόλου υπόψη την σύγχρονη ιστορία και κατάσταση της τάξης
και εν τέλει τις πραγματικές, υλικές (και όχι φανταστικές) δυνατότητες που ανοίγονται για την όξυνση της ταξικής πάλης στο άμεσο μέλλον.
Θα ξεκινήσουμε την όλη μας ανάλυση από ένα υπαρκτό γεγονός της εξέγερσης του Δεκέμβρη: τις καταλήψεις των εργατικών κέντρων (Θεσσαλονίκης, Πάτρας, Ιωαννίνων, ΓΣΕΕ κ.α.).

Αυτές ανέδειξαν ξεκάθαρα την
ανάγκη σύνδεσης της εξέγερσης με το εργατικό-συνδικαλιστικό κίνημα. Επιπλέον, έγιναν από κόσμο που είναι κριτικός απέναντι στην συνδικαλιστική γραφειοκρατία, από κόσμο που ήθελε να αναδείξει και τη συναινετική πολιτική της γραφειοκρατίας αλλά και τα προβλήματα δομής/τρόπου οργάνωσης του συνδικαλιστικού κινήματος (ανάθεση, κομματικές παρατάξεις κ.α.). Αποτέλεσαν κινήσεις υψίστης συμβολικής σημασίας που καλώς έγιναν. Ταυτόχρονα όμως φανέρωσαν κάποιες σύγχρονες ιστορικές αδυναμίες του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα. Η βασικότερη είναι ότι οι περισσότεροι εργαζόμενοι έχουν μικρή σχέση, όχι μόνο με τη ΓΣΕΕ και τα Εργατικά Κέντρα αλλά (δυστυχώς) και με τη δική τους (αυτό)οργάνωση και όσους την προπαγανδίζουν. Ποιοι βρέθηκαν στις καταλήψεις; Εργαζόμενοι, κυρίως νέοι, που έχουν μια πολιτική αναφορά στην αριστερά και κυρίως στον αντιεξουσιαστικό χώρο. Φοιτητές. Άνεργοι. Εξεγερμένοι. Και καλά έκαναν. Όμως η πλειοψηφία του κόσμου της μισθωτής εργασίας είναι μακριά από τα Εργατικά Κέντρα και
πρέπει να το παραδεχτούμε αυτό. Είτε όταν αυτά λειτουργούν από τους επίσημους συνδικαλιστές-αντιπροσώπους, είτε όταν τελούν υπό κατάληψη από εξεγερμένους εργάτες. Για ποιον κόσμο όμως της μισθωτής εργασίας μιλάμε, για ποιους εργάτες και εργάτριες, και «που βρίσκονται»;
Θα επιχειρήσουμε ένα πολύ δύσκολο εγχείρημα. Μια συνοπτική καταγραφή της κατάστασης των μεγαλύτερων (ανα)παραγωγικών κλάδων, μια καταγραφή που θα είναι αναγκαστικά –λόγω του μεγέθους των δεδομένων- πολύ επιγραμματική, με αφαιρέσεις, με αδυναμίες, αλλά συνάμα και αναγκαία, ως κατευθυντήρια οδός ανάλυσης των γεγονότων και των δυνατοτήτων της ταξικής πάλης σήμερα.
Ο ιδιωτικός τομέας – Οι 12 κλάδοι
1) Το εργοστάσιο, η βιομηχανία, η μεταποίηση.
Στον δευτερογενή τομέα, δύο είναι οι μεγάλοι κλάδοι και αυτούς θα εξετάσουμε: η μεταποίηση/βιομηχανία (περισσότεροι από 400.000
[2] μισθωτοί πάσης φύσεως) με το πλήθος των εργοστασίων, και οι κατασκευές (οικοδόμοι, μηχανικοί, τεχνικοί κτλ. αγγίζουν τους 300.000 μισθωτούς). Ας δούμε αρχικά την μεταποίηση, που κωδικοποιημένα και αφαιρετικά θα την πούμε «το εργοστάσιο». Καταρχήν θα πρέπει να διαλύσουμε έναν μύθο και να πούμε ότι η Ελλάδα –και όμως- έχει βιομηχανία. Η μεταποίηση είναι, μετά το εμπόριο, ο μεγαλύτερος κλάδος σε μισθωτούς, είναι συντριπτικά ο πρώτος κλάδος στις εξαγωγές (ναι, μεγαλύτερες από την γεωργία)
[3], το ποσοστό μισθωτών που απασχολούνται στην μεταποίηση δεν υπολείπεται σημαντικά από αυτό των «προηγμένων δυτικών χωρών». Πιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό είναι ίσως το ότι οι περισσότερες μονάδες στην Ελλάδα είναι μικρές και ότι λείπει η βαριά βιομηχανία. Και όπως επισημαίνει εύστοχα ο Sergio Bologna για τα μικρά εργοστάσια της Ιταλίας
[4], η
«μετάβαση από την εργατική δύναμη στην εργατική τάξη (μια διαδικασία που στο μεγάλο εργοστάσιο είναι εξασφαλισμένη από το γεγονός και μόνο της μαζικοποίησης) είναι μια μετάβαση που ο εργάτης του μικρού εργοστασίου πρέπει να κατακτήσει μέσω πολιτικών διαδικασιών και, κατά καμία έννοια, δεν είναι από τα πριν «δοσμένη». Η πρακτική της βίας οφείλει να αναπληρώσει την απουσία των πλειοψηφιών και το χαμηλό επίπεδο συμμετοχής». Θα μπορούσαμε να πούμε λοιπόν ότι το ίδιο ισχύει και για την Ελλάδα: η ριζοσπαστική συνείδηση και πρακτική δεν εξασφαλίζεται τόσο με την ίδια την ύπαρξη μαζικότητας αλλά με την εξέγερση/πρότυπο ρόλο κάποιων εργατών και την ύπαρξη μιας «εξωτερικής» πολιτικής κουλτούρας/διαδικασίας όπως π.χ. το ΚΚΕ/ΠΑΜΕ
[5].
Το εργοστάσιο στην Ελλάδα, πάρα τη μεγάλη ανομοιομορφία που υπάρχει από μονάδα σε μονάδα από τεχνική και οικονομική άποψη (και δεν θα την εξετάσουμε εδώ), είναι από την άποψη της πολιτικής ταξικής σύνθεσης ένας
χώρος «συντήρησης» με μια διττή έννοια. Εξηγούμαστε. Λόγω,
α) της παράδοσης αγώνων σε κάποια (μεγάλα) εργοστάσια που κρατά από τις δεκαετίες του ’70 και ’80 (ειδικά αυτά που έχουν δημόσιο ή ημιδημόσιο καθεστώς π.χ. ΕΛΠΕ)
β) λόγω του βιομηχανικού κύκλου που είναι συνήθως «έντασης κεφαλαίου» και όχι εργασίας και
γ) λόγω του στοιχειώδη συνδικαλισμού που αρκετές μονάδες έχουν, ορισμένα δικαιώματα στα εργοστάσια έχουν παραμείνει ανέπαφα ή με μικρή υποτίμηση. Μιλάμε για το κόλλημα των ενσήμων, την πληρωμή των υπερωριών, την εφαρμογή των συλλογικών συμβάσεων κ.α. Δεν είναι τυχαίο πως το 5μερο-8ωρο, εάν έχει σήμερα κάπου εφαρμογή, είναι επί τω πλείστων στα εργοστάσια (
δες και Ανατροπές στο χρόνο εργασίας, Λ.Κρέτσος, Ενημέρωση ΙΝΕ-ΓΣΕΕ, τεύχος 130, Ιούλιος-Αύγουστός, 2006).
Τα παραπάνω δικαιώματα έχουν κλονιστεί πολύ περισσότερο σε μεγάλους κλάδους του τριτογενή τομέα και θα δούμε τη σημασία αυτού μετέπειτα.
Ταυτόχρονα,
η «συντήρηση δικαιωμάτων» αλληλεπιδρά με τη «συντήρηση της συνείδησης» ή «της πρακτικής» αν προτιμάτε: ο εργάτης του εργοστασίου είναι σε καλύτερη θέση να αμυνθεί της λαίλαπας των νεοφιλελεύθερων πολιτικών στην εργασία του ιδιωτικού τομέα, αλλά και αδυνατεί ως τώρα να περάσει στην αντεπίθεση. Αμύνεται, δέχεται μειώσεις με το μέτρο όταν δεν μπορεί να κρατήσει τα κεκτημένα, δεν έχει δείξει διάθεση ούτε να παραδοθεί τελείως αλλά ούτε και να θέσει αυτός μια ατζέντα διεκδικήσεων. Αυτός ο «συντηρητικός» εργάτης εκφράζεται από πολιτικές μορφές όπως:
1) οι συναινετικές ΠΑΣΚΕ-ΔΑΚΕ που βοηθούν στο να περνάν οι δυσμενείς αλλαγές με «μέτρο». Έτσι λειτουργούν και πολλά εργοδοτικά σχήματα.
2) το ΠΑΜΕ, που λειτουργεί ως εργαλείο αντίστασης στα «χειρότερα που έρχονται» αλλά δεν λειτουργεί ως δύναμη πραγματικής διεκδίκησης καθότι «όλα θα αλλάξουν αν ανατραπούν οι κεντρικοί (εκλογικοί) συσχετισμοί»
3) δεν εκφράζεται από κανέναν και παραμένει με πολύ χαμηλό επίπεδο (αυτό)οργάνωσης και αγωνιστικής πρακτικής. Το παράδειγμα της περσινής άνοιξης με την απόλυση στην φαρμακοβιομηχανία DEMO στην Αθήνα είναι ενδεικτικό.
Αυτός ο «συντηρητικός εργοστασιακός εργάτης» (που μπορεί να είναι μεσήλικας μπορεί όμως να είναι και νέος)
απείχε τελείως από την εξέγερση του Δεκέμβρη. Η αυθόρμητη έκρηξη του Δεκέμβρη βρισκόταν σε πλήρη αναντιστοιχία, όχι μόνο με την έλλειψη αγώνων στα εργοστάσια,
αλλά και με το μοτίβο των αγώνων όταν αυτοί διεξάγονται: με πλήρη σχεδόν διαμεσολάβηση από τις συνδικαλιστικές δυνάμεις (όταν υπάρχουν σωματεία). Επίσης, ο Δεκέμβρης ήταν μια έκρηξη στα μητροπολιτικά κέντρα:
χώροι που ο βιομηχανικός εργάτης δεν έχει άμεση επαφή, όπως π.χ. ο εργάτης σε μια υπηρεσία, σε ένα κατάστημα στο κέντρο. Η κουλτούρα του «κέντρου» είναι αρκετά ξένη στον άνθρωπο που στις 7 το πρωί παίρνει το αυτοκίνητο του και από τον Εύοσμο πάει στη Σίνδο, στις 17.00 γυρίζει πίσω και κινείται στην γειτονιά του. Έτσι δεν μπορεί να μας εκπλήσσει πως το ΚΚΕ, που καταδίκασε την εξέγερση, πήρε θετικά αποτελέσματα στα γκάλοπ για το πώς φέρθηκε απέναντι στην εξέγερση: εξέφρασε (πέρα από τους μικρομαγαζάτορες και τους αγρότες που έχει κάποιες δυνάμεις) τον «συντηρητικό» εργάτη που το ίδιο έχει βάλει το χεράκι του να φτιαχτεί.
Για να τελειώνουμε με το εργοστάσιο, κάνουμε το ερώτημα:
μπορεί το πνεύμα της εξέγερσης να μεταδοθεί εκεί μέσα και πως; Οι εργαζόμενοι δεν είδαν τελείως αρνητικά τα σπασίματα, την έκρηξη «της νεολαίας». Δεν είδαν όμως και το πώς μπορούν να συμμετάσχουν σε αυτή την έκρηξη.
Τα πράγματα περιπλέκονται δε με την έλευση της κρίσης στην μεταποίηση που για ορισμένους τομείς είναι πραγματική. Οι μειώσεις των παραγγελιών είναι γεγονός σε ορισμένα εργοστάσια, και το μυαλό όλων (είτε δουλεύουν σε μια μονάδα που έχει πρόβλημα, είτε όχι) είναι πια στις απολύσεις, τη μείωση της εργατικής εβδομάδας ή του μισθού, την ελαστικοποίηση της εργασίας, το χτύπημα των συλλογικών συμβάσεων κ.τ.λ. Ήδη στην Σίνδο αρκετές επιχειρήσεις έδωσαν πολυήμερες άδειες τις ημέρες των Χριστουγέννων (αλλά και μετά) και κάποιες έχουν εισάγει μειωμένη εργασία με ανάλογη μείωση αποδοχών. Πολλές μονάδες στην Β.Ελλάδα (η κύρια περιοχή που η κρίση εκδηλώνεται ως τώρα μαζί με την Κρήτη και τα νησιά του Αιγαίου) απολύουν, μειώνουν τις ημέρες εργασίας, δίνουν υποχρεωτικές μέρες άδειας, μετατρέπουν την πλήρη απασχόληση σε μερική, διώχνουν τους συμβασιούχους που απασχολούσαν, καθυστερούν την πληρωμή μισθών (δες πιο αναλυτικά το άρθρο «Στρατιές ανέργων φέρνει η κρίση», στην εφημερίδα Μακεδονία, 5/2/09 –
http://www.makthes.gr/ καθώς και την πολύ καλή συγκέντρωση στοιχείων στο
http://gortynios.blogspot.com/2009/03/blog-post_10.html ).
Φυσικά η κρίση δεν αγγίζει όλους τους μεταποιητικούς κλάδους το ίδιο. Συγκεκριμένα, δύο ηγετικοί βιομηχανικοί κλάδοι της Ελλάδος, τα τρόφιμα-ποτά και το φάρμακο, φαίνονται αλώβητοι στην κρίση. Προβλήματα αντιμετωπίζει η ένδυση (κυρίως οι εταιρείες που στηρίζονταν στις εξαγωγές), η κλωστοϋφαντουργία (που ήταν ήδη πολύ χτυπημένη) και το έπιπλο (που από παλιότερα αντιμετωπίζει προβλήματα, ειδικά με την επέκταση του do it yourself επίπλου που προωθούν εταιρείες όπως οι Praktiker, IKEA, Leroy Merlin). Επιπλέον, σε κάθε μεταποιητικό κλάδο υπάρχουν μονάδες που αντιμετωπίζουν προβλήματα,
αλλά είναι συνήθως οι πιο μικρές. Οι «μεγάλοι παίχτες» βρίσκουν ευκαιρία σε αυτό το διάστημα για «κινήσεις αναδιάρθρωσης» π.χ. η ALUMIL, η HELLENIC STEEL και η KLEEMAN, η ΑΓΕΤ-Ηρακλής στην Εύβοια κ.α., αλλά είναι βέβαιο ότι αυτοί θα βγουν πιο δυνατοί από την κρίση. Τέλος,
κάθε περιοχή της χώρας πλήττεται διαφορετικά από την κρίση στην μεταποίηση, ανάλογα με το ειδικό βάρος κάθε βιομηχανίας που λειτουργεί σε κάθε τόπο. Έτσι π.χ. η καθίζηση της γούνας στην Καστοριά έχει προκαλέσει χτύπημα σε όλη την τοπική οικονομία του νομού.
Το στοίχημα λοιπόν στα εργοστάσια έχει να κάνει μόνο με αυτές τις μονάδες που πλήττονται. «Μόνο», γιατί δεν πλήττονται όλες οι βιομηχανικές μονάδες. «Μόνο», γιατί στις μονάδες που δεν υπάρχει κρίση-αντικειμενικά υπάρχει η ιδεολογία-της-κρίσης, η κινδυνολογία, που δημιουργεί συναίνεση.
Στις μονάδες λοιπόν που αντιμετωπίζουν πραγματικά πρόβλημα μπαίνουν επίδικα ζητήματα αγώνα. Θα δεχτούν οι εργάτες να πληρώσουν την κρίση (τις απολύσεις, την ελαστικοποίηση κτλ.) ή θα αποφασίσουν να κινηθούν και αυτοί «εξεγερτικά» όπως «η νεολαία» (με τις δικές τους μορφές βέβαια); Εκεί θα δοκιμαστεί πραγματικά το ΠΑΜΕ/ΚΚΕ που κατακεραύνωσε την εξέγερση του Δεκέμβρη.
Μέχρι τώρα τα σημάδια δεν είναι ενθαρρυντικά. Υπάρχουν ορισμένες κινητοποιήσεις, αλλά από πολλές μονάδες με προβλήματα –ειδικά στην Β.Ελλάδα-
δεν φτάνουν αγωνιστικά νέα. Είδαμε την κατάληψη στην μικρή χαρτοβιομηχανία Φάρος στην Αθήνα (η κινητοποίηση είχε ξεκινήσει πριν την κρίση και με αίτημα τα δεδουλευμένα), την απεργία ενάντια στις απολύσεις στην Φίλκεραμ-Τζόνσον (πλακάκια) στην Θεσσαλονίκη, την παναχαϊκή απεργία για τις απολύσεις στην πολυεθνική Frigoglass (ψυγεία), τις κινητοποιήσεις των εργαζομένων στην κλωστοϋφαντουργία Λαναρά στην Αθήνα (που όμως είναι πολύ παθητικές), την κατάληψη ενάντια στις απολύσεις στη NEOSET στην
.png)
Χαλκίδα, την επίσχεση εργασίας στην Ενωμένη Κλωστοϋφαντουργία Θηβών κ.α.
Δεν έχει γίνει όμως ακόμα ένας αγώνας πρότυπο (όπως πήγε να γίνει ο αγώνας στα Λιπάσματα Θεσσαλονίκης τον χειμώνα-άνοιξη του 2006),
με μεγάλο δυναμισμό και με χρονική διάρκεια, έτσι ώστε να τραβήξει και άλλα κομμάτια της εργατικής τάξης της πόλης –μέσα και έξω από τα εργοστάσια- σε ένα κίνημα αλληλεγγύης. Λείπει δηλαδή ακόμα ένας αγώνας που θα αποτελέσει πρότυπο αγωνιστικής κινητοποίησης και για τα άλλα εργοστάσια με προβλήματα και θα τα σπρώξει σε μια σύνδεση μεταξύ τους
[6].
2) Οι κατασκευές, η οικοδομή
Κατέβηκαν οι εργαζόμενοι των κατασκευών στην εξέγερση; Εδώ θα εξετάσουμε δύο «εργατικές φιγούρες» του κλάδου, τους οικοδόμους και τους μηχανικούς, παραλείποντας τους χειριστές, οδηγούς, διοικητικούς, που χρόνια τώρα εκφράζονται από συναινετικά, συντεχνιακά σωματεία (όπου ΠΑΣΚΕ και ΔΑΚΕ έχουν τον πρώτο λόγο).
Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά: ο τελευταίος κύκλος αγώνων στην οικοδομή από τους «εκτελεστές» εργάτες, ήταν αυτός που σχηματικά μπορούμε να πούμε «ΜΕΤΡΟ-Ελ.Βενιζέλος-Ολυμπιακά Έργα». Ήταν φοβερές μάχες που πραγματικά έγινε η σύνδεση μετανάστη και ντόπιου εργάτη μέσα από εργατικές επιτροπές που δεν ελέγχονταν στην ουσία από το σωματείο/ΚΚΕ. Το πεδίο του μεγάλου εργασιακού χώρου, άμεσο, υλικό, πρακτικό, έδωσε τη δυνατότητα σε πολλούς μετανάστες πρώτης γενιάς (κυρίως Αλβανούς) να παλέψουν: συγκροτημένα, με την αναγνωρισμένη ταυτότητα του οικοδόμου και όχι με την επισφαλή (για να μην πούμε παράνομη για τους κρατικούς θεσμούς) ταυτότητα του μετανάστη. Έτσι βασικά μπορούσαν να παλέψουν οι μετανάστες πρώτης γενιάς. Οι οποίοι, κατά τη διάρκεια της εξέγερσης, συμμετείχαν στις πορείες μόνο στην Αθήνα (όπου η ποσότητα και η ένταξη των μεταναστών δεν συγκρίνεται με κανένα άλλο μέρος της Ελλάδας) και μόνο τις δύο πρώτες μέρες (αφού ακολούθησαν στοχευμένες επιχειρήσεις-σκούπα της αστυνομίας για να αποθαρρύνουν το κατέβασμα τους στον δρόμο μετά από 18 χρόνια σιωπής).
.png)
Ήταν πολύ ενθαρρυντικό που μετανάστες πρώτης γενιάς έκαναν το βήμα και κατέβηκαν στον δρόμο, έστω και μια μέρα. Γιατί ξέρουν πως είναι «επισφαλείς», άμα πιαστούν, για οποιονδήποτε λόγο, θα καταστραφούν, και αυτοί και όλη η οικογένεια τους. Η εξέγερση βέβαια του Δεκέμβρη τροφοδοτήθηκε συγκλονιστικά από τα παιδιά της 1ης γενιάς,
την 2η γενιά (υπολογίζονται 200.000 όσοι γεννήθηκαν στην Eλλάδα, ή ήρθαν σε πολύ μικρή ηλικία, φοίτησαν σε ελληνικά σχολεία και τώρα ζουν και εργάζονται εδώ). Ενώ η πρώτη γενιά παλεύει να επιβιώσει, και κάνει συνήθως αγώνες μόνο όταν μια άλλη ταυτότητα («οικοδόμος», «εργαζόμενος»), μια άλλη συγκρότηση (σωματείο, παράρτημα οικοδόμων κτλ.) μπορεί να την προστατέψει,
οι περισσότεροι αγώνες μεταναστών προκύπτουν ιστορικά από τη 2η γενιά που έχει μεγάλο βαθμό (υποτιμημένης) ένταξης στην κοινωνία[7].
Και οι ντόπιοι οικοδόμοι; Μαστιζόμενοι και αυτοί από την ανεργία και τη διάλυση των μεγάλων χώρων (έλλειψη μεγάλων έργων),
μόνο μεμονωμένα μπορούσαν να κατέβουν, με βάση πολιτικές αναφορές. Στον κλάδο της οικοδομής κυριαρχεί αυτή τη στιγμή η ανεργία και τα περιστασιακά μεροκάματα σε μικρές οικοδομές (όπου τα συγγενικά/φιλικά δίκτυα σχέσεων παίζουν μεγάλο ρόλο και η δυνατότητα συλλογικού αγώνα εκμηδενίζεται). Όλη αυτή η κατάσταση είχε ήδη ξεκινήσει με την ολοκλήρωση των Ολυμπιακών και άλλων μεγάλων έργων (που μη ξεχνάμε ότι στηρίχτηκαν και από τρία κοινοτικά πακέτα στήριξης) αλλά έχει αυξηθεί ραγδαία τον τελευταίο καιρό. Και όπως δείχνουν και οι πρόσφατες κρατικές επεμβάσεις για την τόνωση της οικοδομικής δραστηριότητας,
η ανεργία είναι το επίδικο ζήτημα αυτή την στιγμή στην οικοδομή.
Ποια η απάντηση ως τώρα; Όπως και με τα εργοστάσια, και εδώ τα π
.png)
ράγματα δεν είναι προς το παρόν ενθαρρυντικά. Στην Θεσσαλονίκη, όπου λαμβάνει χώρα ένα μεγάλο έργο, το ΜΕΤΡΟ, η οργάνωση και η αντίσταση βρίσκονται σε χαμηλό επίπεδο (σύμφωνα με πληροφορίες εκ των έσω). Μοναδικό ξέσπασμα ήταν το σταμάτημα της δουλειάς στις 5-6 Φλεβάρη, όταν σκοτώθηκε ο οικοδόμος Βλαδίμηρος Μπαμπεντζίδης. Αντίδραση υπήρχε ακόμα τον Μάρτη για την απόλυση 6 εργαζομένων. Λίγο πιο πριν, την Τρίτη 20/1, και μετά από πολύ καιρό, είδαμε συγκέντρωση οικοδόμων στην Θεσσαλονίκη για το ζήτημα της ανεργίας που καλέστηκε από το ΠΑΜΕ (που έχει πια λίγες δυνάμεις στην οικοδομή στην Θεσσαλονίκη). Οι οικοδόμοι συζητάνε αλλά η πλάτη στον τοίχο. Έτσι σκιαγραφεί συνάδελφος οικοδόμος την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί.
Και οι μηχανικοί; Το «διανοητικό προλεταριάτο» των κατασκευών;
Εκεί η κατάσταση λειτούργησε περισσότερο υπέρ της εξέγερσης, σε σχέση με τους οικοδόμους. Δεν είναι μόνο οι προσπάθειες, μειοψηφικές αλλά σημαντικές, που γίνονται από το Σωματείο Μισθωτών Τεχνικών στην Αθήνα. Δεν είναι μόνο τα επίδικα ζητήματα που έχουν ανακύψει τα προηγούμενα χρόνια και έχουν αναγκαστικά συσπειρώσει αρκετούς μηχανικούς (επίθεση στο Ταμείο τους, δελτίο παροχής υπηρεσιών κ.α.).
Είναι πάνω απ’ όλα η σημαντική στελέχωση των εταιριών από ΝΕΟΥΣ εργαζόμενους σε ΕΠΙΣΦΑΛΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ με ΥΨΗΛΟ ΔΙΑΝΟΗΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ. Μάλιστα η πρόσφατη συσπείρωση –νεαρών και επισφαλών επί τω πλείστων- μηχανικών στην Θεσσαλονίκη οδήγησε και στη συγκρότηση του ΣΜΤ Μακεδονίας (δείτε
http://rizospastes.blogspot.com/2009/04/blog-post_24.html).
Νέος, επισφαλής, διανοητικός εργάτης: μετά τον μετανάστη που αναφέρθηκε παραπάνω, είναι τα τρία νέα κοινωνικά χαρακτηριστικά/ιδιότητες που συνδέονται με την εξέγερση. Μιλάμε για τους μηχανικούς κάτω από τα 30-35 που έχουν φάει όλα τα σκατά της επισφαλούς εργασίας, της υποτίμησης, και που συνάμα έχουν τη διανοητική-πολιτισμική κληρονομιά του πανεπιστημίου: και δεν εννοούμε μόνο τη μόρφωση/κουλτούρα που σου επιτρέπει να
.png)
διαβάζεις Ελευθεροτυπία την Κυριακή ή να κοιτάξεις στο youtube βίντεο από την εξέγερση ή να δεις στο Indymedia που είναι η επόμενη δράση, αλλά κυρίως, για
την κουλτούρα αγώνα που υπάρχει από το ’72 στα ελληνικά πανεπιστήμια και ειδικά στα πρωτοπόρα Πολυτεχνεία. Αυτός ο νέος μηχανικός ήταν στο δρόμο, όχι η πλειοψηφία του, αλλά ένα μικρό κομμάτι που έχει διάθεση να αναδείξει ζητήματα, να κάνει αγώνα. Η συνέχιση λοιπόν της προσπάθειας οργάνωσης και αγώνα στο χώρο των μηχανικών -το επόμενο διάστημα- έχει τις δυνατότητες να συνεχιστεί, υπάρχουν εφεδρείες για να ανοίξουν μάχες. Και οι αντικειμενικές συνθήκες (κρίση στις κατασκευές με πτώση κατά 30% της οικοδομικής δραστηριότητας και μείωση του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων για τα τεχνικά έργα υποδομής) φαίνεται ότι θα διακόψουν την τάση «μικροαστικοποίησης» του συγκεκριμένου μισθωτού κομματιού, του «ονείρου του ελεύθερου επαγγέλματος». Αντίθετα η ανεργία, η υποτίμηση, η «τάση προλεταριοποίησης» θα ενισχυθεί.
Ο τριτογενής τομέας
Πάμε τώρα στον τριτογενή τομέα. Μιλάμε για τα 2/3 της μισθωτής εργασίας, μιλάμε για τον τομέα με τη συνεχή διόγκωση, μιλάμε για τις υπηρεσίες που αναπτύσσονται κυρίως στα κέντρα των πόλεων. Θα εξετάσουμε, πάλι αναγκαστικά επιγραμματικά, τους μεγαλύτερους κλάδους.
3) Εμπόριο
Είναι ο μεγαλύτερος κλάδος σε όλη την Ελλάδα, με 500.000 περίπου μισθωτούς (και εδώ, όπως και στον επισιτισμό-τουρισμό, υπολογίζουμε τα χιλιάδες άμισθα συμβοηθούντα οικογενειακά μέλη). Η συντριπτική πλειοψηφία των καταστημάτων στην Ελλάδα απασχολεί κάτω από 10 άτομα, πολλά όπως είπαμε ως συμβοηθούντα μέλη της οικογένειας. Επομένως,
οι δυνατότητες αντίδρασης, έρχονται και εκεί, όχι «από τη μαζικότητα» αλλά από την ατομική-πολιτική «συνείδηση/πρακτική» του εμποροϋπάλληλου: ο εμποροϋπάλληλος που αποφασίζει π.χ. να απεργήσει για το Ασφαλιστικό, ειδικά σε ένα μικρό κατάστημα, πραγματικά εξεγείρεται. Γιατί ο εμποροϋπάλληλος είναι πολύ αναλώσιμος, εύκολα αντικαταστάσιμος από την δεξαμενή ανέργων
[8] (με πτυχίο και χωρίς πτυχίο).
Παρολαυτά, στο δρόμο κατέβηκε κάποιος νεαρός κόσμος που απασχολείται στο εμπόριο (ως αποθηκάριος, πωλητής, ταμίας, διανομέας κτλ.). Κατέβηκε, όχι φυσικά μαζικά, ούτε ως εμποροϋπάλληλος,
αλλά ατομικά, για να ενωθεί με τους φίλους, την παρέα, το πλήθος του κόσμου. Κατέβηκε, και γιατί τον άγγιξαν τα γεγονότα, αλλά και γιατί ο ίδιος βιώνει ένα σωρό αρνητικές συνθήκες: εντατικές συνθήκες εργασίας (πίεση για «σωστό» service), ελαστικά και ξεχειλωμένα ωράρια (σπαστά, υπερωρίες, δουλειά στις αργίες), χαμηλοί μισθοί (600-800 ευρώ). Κατέβηκε επίσης και γιατί έχει την αναπαράσταση του δρόμου, της πορείας, ίσως και των συγκρούσεων στους κεντρικούς δρόμους, πολύ πιο έντονη από π.χ. τον σύγχρονο οικοδόμο. Η κουλτούρα του «κέντρου» της πόλης είναι πολύ πιο προσιτή σε έναν εμποροϋπάλληλο. Αυτό μετράει.
Αγώνες: δεν θα αναφερθούμε στους βιβλιοϋπάλληλους που ειδικά στην Αθήνα έχουν ένα πολύ καλό σύλλογο γύρω από τον οποίο μπορούν να συσπειρωθούν.
.png)
Στην εξέγερση άλλωστε ο κόσμος δεν κατέβηκε τόσο με βάση τα εργασιακά του σωματεία αλλά «χύμα», με βάση την παρέα ή την δομή στην οποία επέλεξε να είναι π.χ. μια κατάληψη. Θα πρέπει όμως να αναφερθούμε στην πολύ σημαντική
μάχη για την αργία της Κυριακής τα Χριστούγεννα. Πολύς κόσμος της εξέγερσης συμμετείχε στα κλεισίματα της οδού Ερμού, και μάλιστα είχε μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα από το μηντιακό ΠΑΜΕ (το οποίο ελέγχει τους συλλόγους εμποροϋπαλλήλων αλλά έχει μικρή μαζικότητα και συμμαχεί με την μικρή εργοδοσία του εμπορίου. Πρόσφατα κινητοποιηθήκε δυναμικά απέναντι στα JUMBO – δείτε το
http://rizospastes.blogspot.com/2009/02/jumbo.html ). Κλεισίματα καταστημάτων βέβαια είχαν γίνει και στο παρελθόν, υπήρχε μια πολύ καλή εμπειρία από την «Πρωτοβουλία δράσης ενάντια στην απελευθέρωση του ωραρίου» το 2005 (από την οποία τροφοδοτήθηκε και η εργατική συλλογικότητα στο εμπόριο ΡΕΠΟ που υπάρχει μέχρι σήμερα – δείτε http://repo-zine.blogspot.com/). Πραγματικά δόθηκε μια μάχη στο συγκεκριμένο ζήτημα (δουλειά την Κυριακή)
όπου οι αντικειμενικά ελάχιστες δυνάμεις στο χώρο του εμπορίου κατάφεραν να κερδίσουν τις εντυπώσεις και να περάσουν ένα μήνυμα αντίστασης. Χωρίς την εξέγερση είναι πιθανόν να μη μπορούσε να γίνει αυτό. Είναι κάτι ελπιδοφόρο, αν και
ο χώρος του εμπορίου παραμένει «ο μεγάλος ασθενής», ο